ISTORIJA OPŠTINE

NASTANAK NASELjA I NjEGOVO IME

Kraj  19. i početak 20. veka nagoveštavaju nastanak današnjeg naselja i opštine Voždovac. Oko 1870. godine,  sa leve strane Mokroluške reke, koja je odavno, kao deo beogradskog kanalizacionog sistema, „sišla“ pod zemlju,  na prostoru današnje Autokomande, trgovac Nikola Stefanović izgradio je mehanu. Ubrzo potom, u njenoj okolini, duž Kragujevačkog i Kumodraškog puta i između njih, niklo je malo naselje čije je prvo ime bilo – „Kod Stefanovića mehane“.

Sećajući se da je upravo iz njihovog kraja, sa mesta gde je danas voždovačka crkva, Karađorđe 1806. godine krenuo u pobedonosni pohod na beogradsku tvrđavu, žitelji novonastalog predgrađa spontano su počeli da koriste ime – Voždovo naselje. Ono je 1904. postalo i zvanično da bi se tokom vremena oblikovalo u Voždovac.

Naselje se najpre širilo, ne prema Beogradu, već prema Kumodražu što je, verovatno, uslovila niža cena građevinskog zemljišta za sve veći broj ljudi koji su, a naročito posle izgradnje pruge Beograd-Niš, počeli da dolaze u Beograd i u njemu trajno ostajali.

Već krajem 19. veka Stefanovićevo imanje otkupilo je Ministarstvo vojske. Umesto mehane podignuti su objekti za smeštaj topova pa je narod ovaj prostor počeo da označava kao – Topovske šupe, što se i zadržalo sve dok topove nisu zamenili automobili.

istorija-opstine-vozdovac

Voždovčani 1912. godine dobijaju električnu energiju i vodovod, a 1926. od Slavije ka Voždovcu krenuo je tramvaj. Dok su 1896. godine registrovane samo 42 voždovačke kuće, pred Prvi svetski rat ovde je živelo oko 600 ljudi u 95 domova. U vreme kada je građen Avalski put, 1927. godine, između današnjeg Bulevara oslobođenja i Bulevara vojvode Stepe, uz kredite Hipotekarne banke, počela je planska izgradnja Činovničke kolonije, a južnije od nje nastalo je i Predgrađe kraljice Marije. U periodu između dva svetska rata, nikla su i voždovačka naselja Pašino brdo, Dušanovac i Marinkova bara.

OPŠTINA I NjENI SIMBOLI

Kada je 1856. godine, u vreme administrativno-teritorijalnog organizovanja srpske države, formiran Vračarski srez, u njegovom sastavu bila je celokupna teritorija današnje opštine Voždovac, izuzev Zuca i Ripnja.

Nepun vek kasnije – 1952. godine, u okviru reorganizacije Beograda koji je do tada bio podeljen na rejone (nekadašnje kvartove), formiraju se opštine, a među njima i današnja Gradska opština Voždovac. Tom prilikom u njen sastav ulaze dotadašnji 6. i deo 7. beogradskog rejona.

Tri godine potom, jula 1955. godine, voždovačkoj opštini priključeni su Beli Potok, Jajinci, Kumodraž, Pinosava i Rakovica selo, u toku 1957. Pašino brdo i Dušanovac, a nešto kasnije i Zuce. Početkom 1960. Voždovcu je priključen i Ripanj. Time su formirane današnje granice opštine.

Grb Gradske opštine Voždovac usvojen je 1993. godine. Dva gornja polja štita podsećaju na grb Srbije i Šumadije koji su se nalazili na ustaničkoj zastavi i pečatu vožda Karađorđa po kome opština nosi ime. Polje sa dvostrukom ružom asocira na zelene voždovačke površine.

Desni držač štita je crni vepar – heraldičko znamenje Šumadije, čija je Voždovac severna kapija. Držači nose zastave Beograda i Karađorđevih ustanika, a u u grb su utkane i boje srpske zastave.

Opštinska slava je Sveti Andrej Prvozvani koji se obeležava 13. decembra.

NASELjA I MESNE ZAJEDNICE

Na teritoriji Gradske opštine Voždovac postoje 24 mesne zajednice i 36 naselja, pri čemu su nekadašnji atributi u međuvremenu izgubili prvobitna značenja, ne samo zbog toga što su stara seoska naselja postala deo gradskog tkiva već i zbog toga što se u velikom i moderno organizovanom gradu više ne može govoriti o centru, periferiji i predgrađima,  jer je reč o metropoli sa više međusobno dobro povezanih centara.

Podavalska sela su: Beli Potok, Zuce, Jajinci, Kumodraž (selo), Pinosava, Rakovica (selo) i Ripanj. Karakteristično je da su nekadašnja seoska naselja mnogo starija od onog dela koji se od nastanka smatrao gradskim tkivom. Banjica, na primer, potiče još iz praistorijskog perioda. Tokom prohujalih vekova nestajala je i ponovo nastajala, a sredinom 19. stoleća zabeležena je kao naselje sa tridesetak kuća, 136 stanovnika i 28 poreskih obveznika. Danas je to moderno gradsko naselje.

Beli Potok, rodno mesto Vase Čarapića, verovatno je nastao u drugoj polovini 18. veka, ali se u turskim tefterima naselje pominje još u prvoj polovini 16. stoleća, doduše sa samo desetak domova. Danas je ovde preko 1.100 domaćinstava i više od tri i po hiljade stanovnika.

I Zuce se pominje u turskom popisu iz 1561. godine, a prema predanjima, slovensko naselje ovde je nastalo još u 14. veku. Bržem razvoju ovog i okolnih podavalskih sela doprinela su masovna doseljavanja sa raznih strana u vreme kneza Miloša Obrenovića i kasnije. Jajinci se, takođe, prvi put pominju u turskom popisu iz 1528, a 1717. godine i u austrijskim popisima Beogradskog distrikta.

Kumodraž, u kome je rođen veliki srpski vojskovođa vojvoda Stepa Stepanović, ako je verovati predanjima, veoma je staro naselje. U turskim katastarskim popisima 1530. godine u ovom selu je registrovana 21 kuća. Nepun vek i po kasnije – 1866. godine, u Kumodražu je 66 kuća, 95 „poreskih glava“ i oko 500 stanovnika. Selo tada već ima opštinu i opštinski sud.

Rakovica, selo ispod carigradskog, a kasnije kragujevačkog puta, u turskim izvorima iz 16. veka pominje se kao selo sa dvadesetak domova, ali je izvesno da je naselje sigurno postojalo i ranije oko manastira izgrađenog u drugoj polovini 14. veka i, u vreme Turaka, preseljenog na skrovitije mesto dalje od puta. Ovo “…selo u Posavlju niže kragujevačkog puta u potoku, dva sahata od Beograda“ 1866. godine ima 25 trošnih kuća sa 27 „poreskih glava“ i oko 130 žitelja.

Na području današnjeg Ripnja ruda olova i srebra vađena je još u vreme starih Rimljana. U ataru sela nalaze se tragovi starih naselja iz raznih istorijskih epoha. Po turskim popisima između 1528. i 1560. godine, ovde je od 14 do 25 kuća. Broj domova i stanovnika naglo se povećava u 19. veku – 1821/22. u selu je 112 kuća, 1844. – 444, 1.900. godine – 460, a 1961 – 2.129.